Về Ly

Đôi điều về Health Coach và Health Coaching

5/5 - (1 vote)

Là một người vừa mới bước chân vào con đường học hành và thực hành để trở thành một Health Coach, gọi tắt là HC, một Huấn luyện viên sức khỏe (dịch ra thuần Việt), mình từng trải qua rất nhiều băn khoăn, hồ nghi về sứ mệnh, công việc cụ thể và con đường nghề nghiệp của một HC. Tốt nghiệp Thạc sĩ Y tế công cộng tại Úc, mình có nền tảng và kiến thức chuyên môn về sức khỏe cộng đồng, nhưng bước vào một lĩnh vực mới như HC, ngay từ đầu mình cũng khá phân vân, vì chưa hiểu được bản chất của nghề HC, thì thiết nghĩ, với một người không có background hay kinh nghiệm liên quan đến lĩnh vực sức khỏe hay y tế, sự băn khoăn hay hiểu lầm là điều dễ hiểu và khó tránh khỏi.

Mình đã đi được nửa hành trình đào tạo HC của học viện dinh dưỡng tích hợp Hoa Kỳ (Institute for Integrative Nutrition), có thể nói các kiến thức và kỹ năng cơ bản về dinh dưỡng, lối sống và kỹ năng coaching mình đã được học qua, phần còn lại của chương trình là giúp nâng cao kỹ năng coaching, phát triển bản thân và vận hành business để đưa dịch vụ coaching của mình giới thiệu rộng rãi với mọi người. Sau 6 tháng, mình bắt đầu đặt câu hỏi vì sao IIN, học viện đào tạo HC hàng đầu thế giới lại lấy tên là Học viện dinh dưỡng tích hợp, trong khi dinh dưỡng chỉ là một trong những nội dung được dạy trong chương trình, bên cạnh các nội dung khác hay hơn, quan trọng không kém, và định hình nên sự khác biệt và thế mạnh của HC học từ IIN? Quay lại quá khứ, Joshua Rosenthal, người sáng lập ra học viện này khởi đầu start up của mình bằng cách thuê một văn phòng nhỏ để lập một căn bếp và truyền cảm hứng cho người khác về cách ăn uống lành mạnh để có một sức khỏe tốt. Nhưng rồi, ông nhanh chóng nhận ra, để có sức khỏe tốt, thức ăn vật chất, những gì chúng ta đưa vào dạ dày, chỉ là một vai trong một vở kịch, và còn nhiều thứ khác đứng đằng sau, thậm chí quan trọng hơn, là nền tảng và có thể quyết định cách chúng ta ăn và ảnh hưởng lên sức khỏe của chúng ta. Mình sẽ giới thiệu cho mọi người về những yếu tố đó là gì ở phần sau, nhưng để mọi người dễ mường tượng, mình xin trích dẫn và dịch lại một câu nói trong chương trình học mà mình khá tâm đắc: “If you are gonna eat all the broccoli and kale in all around the world, but you are in a toxic relationship, you will not be able to feel the best”. Mình dịch nôm na là “Dù bạn có ăn tất tần tật mớ bông cải xanh hay cải xoăn trên thế thế giới này (2 loại rau siêu bổ dưỡng) mà bạn lại phải chịu đựng một mối quan hệ độc hại thì bạn cũng không thể nào cảm thấy hạnh phúc được”. Vâng, để có một sức khỏe tốt và một cuộc sống hạnh phúc, dinh dưỡng chỉ là một phần của câu chuyện!

Trước khi chia sẻ thêm về Health Coaching và vai trò của một HC, mình xin nhấn mạnh đây là chia sẻ mang tính cá nhân, một người đang học và thực hành theo các triết lý và hướng dẫn của học viện IIN, không đại diện cho bất cứ một nhóm HC nào, kể cả từ IIN hay từ một nơi khác, các HC đã và đang thực hành Health Coaching! Đây là quan điểm cá nhân, mang tính chất đưa ra một góc nhìn khác và chỉ mang tính tham khảo!

Điều gì khiến một người quyết định thay đổi thói quen hoặc lối sống?

Đây là bài học đầu tiên của chương trình và mình vô cùng tâm đắc!

Thứ nhất, mình tin rằng, con người chúng ta không thể thay đổi một hành vi hay lối sống chỉ cần dựa vào những gì họ biết. Một ví dụ cụ thể nhất là việc bỏ thuốc lá. Nếu nói về tác hại của thuốc lá là gì, mình tin những người hút thuốc biết rõ hơn chúng ta, nhiều người trong số họ muốn bỏ, có dự định bỏ và rất nhiều người thất bại hay vẫn đang vật lộn với nó! Biết thuốc lá có hại cho sức khỏe rõ ràng là không đủ để giúp họ từ bỏ thói quen hút thuốc. Thử liên hệ lại cuộc sống cá nhân, mình tin mỗi chúng ta chắc sẽ tự liệt kê ra hằng hà những ví dụ khác nữa, bạn thử kể mình nghe xem!

Thứ hai, một người có thể sẽ thay đổi một hành vi hay lối sống dựa vào việc họ cảm giác như thế nào! Lại tiếp tuc lấy ví dụ về thuốc lá! Ba chồng mình hút thuốc lá mười mấy năm mặc cho cha mẹ, anh chị em hay má chồng mình có nói thế nào cũng không cai được, dù ông biết rõ tác hại của nó! Và ông cứ tiếp tục hút cho đến khi chồng mình và em chồng mình bắt đầu vào ngưỡng tuổi teen, dậy thì. Ông biết rằng nếu ông tiếp tục hút thì khả năng cao là hai đứa con trai yêu quý, nguồn sống và niềm hy vọng của ông cũng sẽ hút thuốc. Và chính vì nỗi sợ đó, ông đã bỏ thuốc hoàn toàn, trong vòng vài tháng. Hơn 20 năm trôi qua từ ngày đó, ông không cầm đến một điếu thuốc!

Vậy, Health Coaching là gì?

Là thực hành việc peer coaching, peer support, là cùng đồng hành, là đưa ra các hỗ trợ trực tiếp và hiệu quả và các hỗ trợ này được cá nhân hóa để giúp một người hay một nhóm người thay đổi một thói quen hay lối sống mà họ mong muốn và thấy cần thiết, cho chính họ. Lưu ý, đây là định nghĩa mà mình tự đưa ra dựa trên trải nghiệm từ chương trình học và từ kinh nghiệm coaching/ mentoring của mình!

Cách tiếp cận đến sức khỏe của HC

Như mình đã chia sẻ ở trên, thức ăn chỉ đóng một vai (tất nhiên là quan trọng và cần thiết) trong bức tranh sức khỏe và hạnh phúc (health and wellbeing), và mục tiêu cuối cùng của dịch vụ Health Coaching chính là giúp cho khách hàng có sức khỏe và một cuộc sống cân bằng, hạnh phúc theo cách mà họ muốn, phù hợp với bản thân họ. Với quan điểm tiếp cận đó, các lĩnh vực sẽ được HC quan tâm khi làm việc với một khách hàng bao gồm 3 yếu tố chính:

  • Primary food – Đây là một khái niệm mới được IIN đi tiên phong trong việc áp dụng trong thực hành HC nên mình chưa biết dịch như thế nào cho chuẩn xác, tạm gọi là thức ăn nền tảng cho con người hay thức ăn “tinh thần”. Primary food là những yếu tố giúp nuôi dưỡng chúng ta nhưng nó không đến từ thức ăn vật chất, những gì trên mâm trên bát, nó còn hơn thế! Primary food bao gồm rất nhiều yếu tố, mình có thể liệt kê ra vài yếu tố cơ bản như đời sống tâm linh (hay tinh thần), giao tiếp xã hội, niềm vui sống, nghề nghiệp và mối quan hệ. Mình xin chia sẻ lại công cụ Circle of Life, vòng tròn cuộc sống để giới thiệu các thành tố trong primary food.
Nguồn từ IIN
  • Secondary food – Lại là một khái niệm được đưa ra và tiên phong sử dụng bởi IIN, mình tạm gọi là thức ăn bậc hai, thức ăn vật chất, là những món ăn chúng ta ăn hàng ngày, để có năng lượng và chất dinh dưỡng để sống, để tồn tại và phát triển. Thức ăn bậc hai không phải là nó ít quan trọng hơn thức ăn nền tảng, primary food, mà nó có vai trò sống còn tiếp theo, sau khi primary food được ổn định. Tưởng tượng như một căn nhà, chúng ta cần xây phần móng vững vàng trước, và làm đầu tiên (primary food) rồi mới xây tường và lên lầu (secondary food), và nếu căn nhà lung lay hay suy yếu, không phải ta chỉ cần đập tường xây lại là giải quyết được, đôi khi chúng ta phải xem lại phần móng nhà!
  • Bio-individuality, vâng, cũng là một khái niệm từ IIN, và mình thực sự thích quan điểm này, nó giúp mình cởi bỏ nhiều nút thắt trong cuộc sống của mình trong 6 tháng gần gây nhờ áp dụng bio-individuality mindset! Trước khi gợi ý phần dịch ra tiếng Việt, mình muốn đưa ra một ví dụ để tự mọi người cảm nhận. Ví dụ thứ nhất là ăn chay! Mình không cần nói về cái lợi và tầm quan trọng của ăn chay đến sức khỏe thể chất, tinh thần và môi trường, thậm chí là nghiệp nữa, vì ai cũng biết (thậm chí biết nhiều hơn mình) và có các trải nghiệm khác nhau. Nhưng, có một thực tế không thể chối cãi là ăn chay không phù hợp cho tất cả mọi người! Có thể là vấn đề sức khỏe, tâm linh, tôn giáo, hoặc đơn giản là sở thích cá nhân! Có người ăn chay xong thấy khỏe hơn, người nhẹ nhàng hơn và nhiều vấn đề bệnh tật tự nó biến mất! Nhưng cũng có người chuyển sang ăn chay thấy chất lượng sức khỏe và cuộc sống đi xuống! Mình thỉnh thoảng ăn chay (ăn thực vật) thấy ngon trong khi chồng mình thì không hào hứng thử, dù chỉ một bữa! Hay việc uống nước đi, nhiều kênh thông tin ra rả nói phải uống 2 lít nước 1 ngày để có sức khỏe tốt nhất hay để tăng/ giảm cân! Vậy có nghĩa là một người bé tẹo như mình, cao 1,53m, nặng 47kg (trước khi có thai), làm việc văn phòng nhẹ nhàng, ngồi máy lạnh cần uống 2 lít y như anh vận động viên điền kinh cao 1,85m nặng 70kg và tập luyện với cường độ cao? Không thể, mình từng thử uống 2 lít rồi, mình thấy mệt và không thể tập trung làm gì khác vì cứ 5 phút mình phải chạy vào toilet! Chắc đến đây mọi người tạm có cái định nghĩa về bio-individuality rồi ha, là sự khác biệt sinh học ở từng cá nhân, rất quan trọng. Quay lại Health Coaching và sức khỏe, thức ăn được xem là bổ dưỡng với người này cũng có thể là chất độc đối với người khác “One person’s food is another person’s poison”, và một chế độ ăn kiêng hay một lối sống nào đó có tác dụng cho người này nhưng lại không hiệu quả với người khác “No diet or lifestyle works for two people”. Và chưa kể sự khác biệt mang tính cá nhân này lại thay đổi cho mỗi người ở những thời điểm khác nhau, hôm nay tôi ăn theo Keto thấy giảm cân và khỏe mạnh nhưng có thể 1 năm sau, nó không còn tác dụng như tôi mong muốn nữa!

Các yếu tố tiềm năng để trở thành một Health Coaching

Tất nhiên chúng ta cần kiến thức cơ bản, và nâng cao càng tốt để có thể hiểu được làm thế nào để có một sức khỏe và cuộc sống lành mạnh và truyền cảm hứng đó cho khách hàng. Tuy nhiên, khác với các sản phẩm hay dịch vụ khác, bản thân HC phải là một minh chứng sống cho việc thay đổi thói quen và có một lối sống tích cực. Chúng ta có thể đã và đang vật lộn để thay đổi, chúng ta có thể đã từng có nhiều thất bại nhưng điều quan trọng là chúng ta luôn nỗ lực để trở thành một phiên bản tốt hơn, toàn diện, cả về sức khỏe và lối sống! Chúng ta không thể truyền cảm hứng về ăn uống lành mạnh khi chúng ta ăn những thức ăn không mang lại dưỡng chất cần thiết hay giúp chúng ta duy trì sức khỏe, chúng ta không thể coach cho người khác cách sống và làm việc hiệu quả khi mình hàng ngày vẫn trì hoãn và làm việc kém tập trung!

Sứ mệnh và nhiệm vụ của Health Coach

Health coaching không phải là một ngành khoa học như dinh dưỡng hay y khoa hay tâm lý học, mà nó là mối quan hệ giữa coach và khách hàng. Thông qua mối quan hệ đó, coach đồng hành, hỗ trợ, tạo động lực, truyền cảm hứng và trao quyền để khách hàng nhận diện các vấn đề của mình, hiểu được nguyên nhân gốc rễ của nó, và tự đó họ tìm ra được giải pháp phù hợp cho chính mình! Một lần nữa, đây là định nghĩa mình tự đưa ra!

Tưởng tượng một buổi health coaching của mình sẽ như thế này nhé! Mình tạo ra bầu không khí thân thiện và an toàn để khách hàng chia sẻ, nói ra các vấn đề và nỗi lo lắng của mình. Mình sẽ lắng nghe tập trung, mình hay gọi là lắng nghe từ tim, không phán xét. Tùy vào vấn đề, mình sẽ đặt các câu hỏi gợi mở để họ tiếp tục suy nghĩ và trả lời, qua đó họ dần nhìn ra bức tranh toàn diện của vấn đề mà họ gặp phải, và tự có câu trả lời cho mình. Kết thúc buổi làm việc, mình sẽ đưa ra 2-3 khuyến nghị gợi ý để họ có thêm lựa chọn và cân nhắc. Khách hàng sẽ tự chọn 2-3 thay đổi phù hợp nhất với họ để có thể cam kết và hoàn thành mục tiêu! Mình luôn có một lòng tin vững chắc là cơ thể chúng ta có khả năng tự chữa lành nếu chúng ta lắng nghe và cho nó cơ hội. Tương tự, mình tin tất cả khách hàng của mình đều có năng lực tự chữa lành và có giải pháp cho riêng họ, nếu họ được lắng nghe, được giãi bày và được truyền cảm hứng!

Một trong những feedback mình hay gặp nhất khi thực hiện Health Coaching là khách hàng rất yêu thích và đánh giá cao việc mình lắng nghe họ nói, không phán xét và truyền cảm hứng để họ tự giải quyết vấn đề của họ! Với mình, khách hàng chính là chuyên gia cho các vấn đề về sức khỏe và cuộc sống của họ, nhiệm vụ của mình là bật công tắc của họ lên, thông qua coaching!

Để hiểu rõ hơn về phạm vi công việc và vai trò của Health Coach, mình trích và dịch lại thông tin từ chương trình học của mình tại IIN và có bổ sung thêm vài ý từ kinh nghiệm cá nhân.

VỀ LỐI SỐNG VÀ ĐỜI SỐNG TINH THẦN – PRIMARY FOOD

  • Tạo cho họ không gian thoải mái và an toàn để khám phá bức tranh về đời sống tinh thần của họ, để xác định các yếu tố đang mất cân bằng và tìm hiểu nguyên nhân gốc rễ.
  • Hỗ trợ khách hàng cải thiện các mối quan hệ thông qua lắng nghe, giúp khách hàng phân tích và gợi ý các giải pháp tích cực và thực tế. HC không đưa ra lời khuyên định hướng hành động cho khách hàng, không khuyến khích khách hàng ly hôn hay ngoại tình.
  • Cùng khách hàng đưa ra chiến lược để cải thiện hoạt động thể chất phù hợp với sức khỏe, sở thích, điều kiện và nguồn lực của họ. HC không chỉ định một loại hình tập luyện hay kế hoạch tập luyện cho khách hàng.
  • Giúp khách hàng xác định đam mê trong cuộc sống và công việc, từ đó cùng khách hàng lên chiến lược, mục tiêu và kế hoạch để hiện thực hóa. HC không khuyến nghị khách hàng nghỉ việc hay thay đổi công việc.
  • Cùng khách hàng khám phá nhu cầu làm giàu đời sống tinh thần của họ thông qua thiền, sống thuận theo tự nhiên, tôn giáo, hoặc đơn giản nhất là self-care, chăm sóc bản thân. HC không khuyến nghị khách hàng theo/ bỏ tôn giáo hay thực hành một trường phái tâm linh cụ thể.
  • Cùng thảo luận với khách hàng về những thói quen liên quan đến lối sống mà họ muốn thay đổi, như quản lý thời gian, tài chính cá nhân,…và lên kế hoạch để thực hiện. HC không ép buộc hay lên kế hoạch cho khách hàng.
  • Với những vấn đề ngoài khả năng chuyên môn của Health Coach như trầm cảm, rối loạn lưỡng cực, nghiện, bạo lực gia đình…thì HC sẽ giới thiệu khách hàng đến các dịch vụ phù hợp để hỗ trợ khách hàng tốt nhất.

VỀ CHẾ ĐỘ ĂN VÀ DINH DƯỠNG – SECONDARY FOOD

  • Tiếp cận dinh dưỡng là thức ăn bậc 2, luôn cân nhắc kèm theo các yếu tố trong thức ăn tinh thần. HC không chỉ tập trung duy nhất vào dinh dưỡng, giải pháp ăn kiêng hay chế độ ăn mà tiếp cận bao trùm tất cả các yếu tố có thể liên quan đến sức khỏe.
  • Áp dụng chiến lược “Crowding out”, dịch nôm na là thay vì bảo họ không được ăn cái này cái kia thì tập trung gợi ý cho họ các thức ăn bổ dưỡng và phù hợp với họ để tăng cường tiêu thụ thực phẩm toàn phần và giảm thức ăn chế biến hay thức ăn nhanh. HC không đưa ra các khuyến nghị cụ thể, chi tiết về chế độ ăn, như chuyên gia dinh dưỡng.
  • Nâng cao nhận thức cho khách hàng về dinh dưỡng cơ bản, thường thức như tầm quan trọng của việc uống đủ nước hay ăn đa dạng thức ăn, tăng cường rau xanh và trái cây…HC không đưa ra các khuyến nghị cụ thể về chế độ ăn, bữa ăn theo nhu cầu của khách hàng, đong đo cụ thể hàm lượng đa lượng và vi lượng của thức ăn, đó là vai trò và chuyên môn của chuyên gia dinh dưỡng.
  • Hướng dẫn khách hàng tìm kiếm cách tiếp cận về dinh dưỡng và chế độ ăn phù hợp cho họ. HC không khuyến nghị hay là đề cao một chế độ ăn hay một cách tiếp cận cụ thể nào đó, vì sao, vì tầm quan trọng của bio-individuality.
  • Cung cấp thông tin và nâng cao nhận thức cho khách hàng về thực phẩm chức năng và khuyến khích họ tư vấn với bác sĩ trước khi quyết định sử dụng. HC không kê đơn thuốc hay thực phẩm chức năng.

Có thể nói, HC với sứ mệnh là đồng hành cùng khách hàng thay đổi hành vi và lối sống tích cực, là một mảnh ghép quan trọng trong bức tranh chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho mọi người, cùng với đội ngũ y bác sĩ, chuyên gia dinh dưỡng hay tâm lý. Các mảng này hỗ trợ nhau rất nhiều, không hề phủ định hay đi ngược lại giá trị của từng bên và vì mục tiêu cuối cùng, phục vụ khách hàng, giúp khách hàng đạt được mục tiêu về sức khỏe, và lối sống!

Nếu qua bài viết này, bạn tìm được câu trả lời cho các băn khoăn của mình về ngành Health Coaching và mong muốn học tập để trở thành một Health Coach tại IIN, hãy liên hệ mình! Đây là khóa học đáng giá nhất từ trước giờ đối với mình và mình thực sự muốn chia sẻ và lan tỏa giá trị của nó! Thân!

Ly Bui – “Together, let’s walk the talk”

Back to top button